Bản báo cáo “Tính dễ bị tổn thương của nợ công ở các nền kinh tế đang phát triển” công bố bởi UNDP ngay trước thềm Hội nghị mùa xuân của Ngân hàng Thế giới – Quỹ tiền tệ quốc tế đã phân tích tính rủi ro của các khoản nợ ở 120 nền kinh tế có thu nhập thấp và trung bình, trên cơ sở đó, xác định những nền kinh tế nào có mức độ rủi ro cao nhất. Báo cáo phân loại ra 72 nền kinh tế được đánh giá là “dễ bị tổn thương”, trong đó, bao gồm 19 nền kinh tế “rất dễ bị tổn thương”. Báo cáo dự báo nợ ở các quốc gia này sẽ vẫn ở mức cao trong nhiều năm, và chỉ có thể quay trở lại mức trước đại dịch ít nhất vào năm 2024-2025.

Theo số liệu trong báo cáo, ước tính trong giai đoạn 2021 – 2025, ít nhất 598 tỷ đô la nợ nước ngoài của 72 nước nêu trên có mức rủi ro cao, trong đó, 311 tỷ đô la là huy động từ các nhà đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra vấn đề quan trọng nhất không phải là vỡ nợ dây chuyền mà là việc khủng hoảng nợ công kéo dài sẽ ngăn cản chính phủ các nước này đưa ra những khoản đầu tư có tính quyết định để mang lại lợi ích cho người dân và chống biến đổi khí hậu.

Theo Tổng Giám đốc UNDP Achim Steiner, các khoản thanh toán nghĩa vụ nợ trong năm nay rơi vào khoảng 1.100 tỷ USD và chỉ cần 2,5% trong số đó là đủ để tiêm chủng cho 2 tỷ người theo sáng kiến COVAX (cơ chế tiếp cận vaccine COVID-19 toàn cầu). Ông Steiner cũng lưu ý rằng: “Nghĩa vụ nợ phải trả sẽ chiếm chỗ của các khoản đầu tư cần thiết mà các nước đang phát triển cần để đạt được sự phục hồi kinh tế xanh và ổn định. Chúng ta cần phải giải quyết vấn đề về tính thanh khoản và khả năng trả nợ thông qua các biện pháp giảm nợ quy mô hơn để tránh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển lâu dài”.

Các quốc gia nghèo nhất không phải đối tượng duy nhất đối mặt với nguy cơ vỡ nợ và các khoản nợ có rủi rõ cao. Các khoản nợ có rủi ro cao của các nước thu nhập thấp chỉ chiếm 6% trong tổng số 598 tỷ đô la nợ rủi ro cao nêu trên và 94% còn lại là các khoản nợ của các nước thu nhập trung bình. Chỉ có 49 trên tổng số 72 quốc gia dễ bị tổn thương bởi nợ công là đủ điều kiện hưởng lợi từ các cơ chế tái cơ cấu và giãn nợ hiện nay và 2/3 trị giá các khoản nợ có nguy cơ cao (387 tỷ đô la) không nằm trong số này.

Sáng kiến đình chỉ dịch vụ nợ (DSSI) của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), theo đó cho phép các quốc gia dễ bị tổn thương nhất được hoãn nợ, là điều cần thiết nhưng vẫn chưa đủ. Đến nay, 46/73 nước đủ điều kiện đã đăng ký tham gia vào sáng kiến. DSSI là biện pháp tạm thời và đến nay, các nhà đầu tư tư nhân vẫn từ chối lời kêu gọi tham gia và Sáng kiến này.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã thông báo về khả năng phát hành mới quyền rút vốn đặc biệt lên đến 650 tỷ đô la, trong số đó, 224 tỷ USD sẽ dành cho các nước có thu nhập thấp và trung bình. 72 nước dễ bị tổn thương bởi nợ công nhất sẽ được nhận khoảng 51 tỷ đô la, tương ứng với khoản 8,6% tổng nghĩa vụ nợ nước ngoài cho giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, sự khác biệt trong nhóm này là tương đối lớn, một số nước có thể huy động đủ để trả toàn bộ các nghĩa vụ nợ trong khi một số nước khác chỉ có thể chi trả 5% nghĩa vụ nợ của mình.

Lars Jensen, tác giả của Báo cáo khẳng định: Việc phân bổ Quyền rút vốn đặc biệt là một bước quan trọng, tuy nhiên, nó không phải là một giải pháp lâu dài cho các quốc gia có vấn đề về khả năng trả nợ, rất nhiều quốc gia trong đó có thể sẽ sử dụng số vốn này để trả nợ trực tiếp cho nhà đầu tư trong khi họ cần được hỗ trợ bằng các biện pháp hiệu quả, chính xác hơn để tái cơ cấu nợ.

Thông tin tham khảo:

https://www.undp.org/content/undp/en/home/librarypage/transitions-series/sovereign-debt-vulnerabilities-in-developing-economies.html

https://www.undp.org/content/undp/en/home/news-centre/news/2021/UNDP_study_debt_relief_developing_economies.html