Đánh giá tình hình thực hiện vay, trả nợ công 9 tháng đầu năm và dự kiến cả năm 2020 như sau:

Về vay, trả nợ và tái cơ cấu nợ của Chính phủ

Về huy động vốn của Chính phủ:

Trong 9 tháng đầu năm 2020, khối lượng phát hành trái phiếu Chính phủ (TPCP) đạt 223.342 tỷ đồng (đạt 72,3% kế hoạch năm), trong đó 100% khối lượng phát hành có kỳ hạn từ 5 năm trở lên, khoảng 94% khối lượng phát hành có kỳ hạn 10 năm trở lên, kỳ hạn phát hành bình quân 9 tháng duy trì ở mức cao, đạt 13,2 năm, với lãi suất phát hành bình quân đạt 2,94%/năm, thấp nhất từ trước tới nay giúp giảm chi phí huy động vốn cho NSNN. Bên cạnh đó, trong điều hành dự toán NSNN 9 tháng đầu năm 2020, Chính phủ đã chủ động huy động vốn từ nguồn tồn ngân Kho bạc Nhà nước 50.000 tỷ đồng để đảm bảo cân đối NSNN và đáp ứng nhu cầu chi đầu tư phát triển.

Dự kiến cả năm 2020, khối lượng phát hành TPCP khoảng 309.090 tỷ đồng, đạt 100% kế hoạch cả năm, đảm bảo các mục tiêu về tỷ lệ giới hạn kỳ hạn TPCP phủ theo Nghị quyết của Quốc hội (tối đa 30% khối lượng trái phiếu có kỳ hạn dưới 5 năm). Trong bối cảnh thu NSNN gặp khó khăn, Chính phủ đang trình Quốc hội phương án tăng bội chi NSNN năm 2020 so với dự toán đã được thông qua. Trường hợp Quốc hội phê duyệt tăng bội chi năm 2020, Chính phủ sẽ tính toán khối lượng vay tăng thêm từ các nguồn trong nước, đảm bảo phù hợp với nhu cầu thị trường.

Đối với vốn vay nước ngoài, trong 9 tháng đầu năm 2020 Chính phủ đã ký kết 9 hiệp định vay vốn nước ngoài trị giá khoảng 957 triệu USD; rút vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài khoảng 1.412 triệu USD (tương đương khoảng 32.721 tỷ đồng, đạt 30,5% kế hoạch cả năm), trong đó cấp phát khoảng 940 triệu USD, vốn vay về cho vay lại khoảng 473 triệu USD.

Trước tình hình giải ngân chậm, ngay từ đầu năm, Chính phủ đã đề ra nhiều giải pháp quyết liệt tại các Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ hằng tháng, Nghị quyết chuyên đề khác của Chính phủ, yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện đồng bộ các giải pháp, tháo gỡ kịp thời các rào cản, khó khăn, vướng mắc để thúc đẩy công tác giải ngân vốn đầu tư công, trong đó có giải ngân vốn nước ngoài. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 11/CT-TTg ngày 4/3/2020 về nhiệm vụ, giải pháp cấp bách tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, bảo đảm an sinh xã hội ứng phó với dịch Covid-19, trong đó đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ quan trọng. Chính phủ đã tổ chức Hội nghị trực tuyến với các địa phương và ban hành Nghị quyết số 84/NQ-CP ngày 29/5/2020 về các nhiệm vụ, giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công và bảo đảm trật tự an toàn xã hội trong bối cảnh đại dịch Covid-19, theo đó yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương coi đẩy mạnh giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công là nhiệm vụ chính trị quan trọng. Bên cạnh các giải pháp điều hành và sự chỉ đạo sát sao, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã tổ chức các Hội nghị thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công; thành lập các Đoàn công tác kiểm tra, đôn đốc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, sửa đổi hoàn thiện nhiều quy định của pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai và tăng cường phân cấp cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương.

Về phía các bộ ngành, địa phương cũng đã thực hiện nhiều biện pháp như giao ban tháng, quý về giải ngân vốn đầu tư công, phân giao nhiệm vụ rõ ràng và quy trách nhiệm cho người đứng đầu các đơn vị; thành lập và kiện toàn tổ công tác thúc đẩy giải ngân; phân công các đồng chí lãnh đạo bộ ngành, địa phương trực tiếp chỉ đạo điều hành, đôn đốc công tác giải ngân của các dự án, có chế tài đối với các đơn vị, dự án giải ngân chậm...

Với sự chỉ đạo sát sao và quyết liệt từ các cấp, các ngành, với nỗ lực của các bộ ngành, địa phương, tỷ lệ giải ngân vốn vay nước ngoài từ cuối tháng 7 đến nay đã có sự chuyển biến tích cực. Việc giải ngân kế hoạch đầu tư vốn NSNN năm 2020 có cải thiện so với năm trước nhưng vẫn chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch Covid-19 hiện nay.

Về thực hiện nghĩa vụ trả nợ:

Tổng trả nợ của Chính phủ 9 tháng đầu năm 2020 khoảng 241.375 tỷ đồng (tương đương với 65,8% kế hoạch cả năm), trong đó trả nợ trong nước khoảng 180.950 tỷ đồng (trả gốc 108.533 tỷ đồng, trả lãi và phí 72.417 tỷ đồng), trả nợ nước ngoài 60.425 tỷ đồng (trả gốc 50.226 tỷ đồng, trả lãi 10.199 tỷ đồng).

Việc thực hiện nghĩa vụ các khoản trả gốc, lãi của Chính phủ nằm trong mức đã được phê duyệt, đảm bảo đầy đủ, đúng hạn theo cam kết. Bên cạnh đó, việc thực hiện trả nợ của Chính phủ cả năm 2020 có thể thấp hơn so với dự toán chủ yếu do vận động thành công việc lùi thời điểm áp dụng điều khoản trả nợ nhanh vốn IDA vay Ngân hàng Thế giới đến 1/7/2021; diễn biến tỷ giá tiền VND so với các ngoại tệ chính tương đối ổn định và mặt bằng lãi suất trên thị trường vốn quốc tế hiện duy trì ở mức thấp kỷ lục trước tác động của đại dịch Covid-19.

Về tái cơ cấu nợ TPCP trong nước:

Nghiệp vụ tái cơ cấu TPCP trong nước được thực hiện thông qua việc đa dạng kỳ hạn phát hành, tập trung phát hành kỳ hạn dài và thực hiện hoán đổi trái phiếu trong danh mục nợ. Theo đó, với kỳ hạn phát hành bình quân 9 tháng đầu năm đạt 13,2 năm, (tăng 4,5 năm so với năm 2016) đã giúp kéo dài kỳ hạn bình quân danh mục TPCP tại thời điểm cuối tháng 9/2020 lên mức 7,9 năm (tăng 1,9 năm so với năm 2016). Bên cạnh đó, để đảm bảo an toàn, bền vững danh mục nợ trong nước của Chính phủ, dự kiến năm 2020 sẽ thực hiện hoán đổi khoảng 10.000 tỷ đồng TPCP để giãn nghĩa vụ trả nợ, kéo dài kỳ hạn danh mục TPCP nhằm giảm rủi ro thanh khoản cho NSNN.

Về nợ được Chính phủ bảo lãnh

Căn cứ Khoản 4 Điều 13 Luật Quản lý nợ công năm 2017, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 40/NQ-CP ngày 08/04/2020 về hạn mức cho vay lại vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ và hạn mức bảo lãnh Chính phủ năm 2020. Dự kiến hoạt động vay, trả nợ của các khoản vay cho doanh nghiệp được Chính phủ bảo lãnh (CPBL) nằm trong hạn mức được cho phép, theo đó:

Đối với bảo lãnh vay trong nước của Chính phủ cho các dự án, dự kiến đến hết năm 2020, không có dự án nào giải ngân, trả nợ gốc khoảng 806 tỷ đồng, trả nợ lãi khoảng 2.206 tỷ đồng (trả nợ ròng 806 tỷ đồng, không sử dụng hạn mức bảo lãnh vay được cho phép theo đó số rút vốn không vượt quá số trả nợ gốc).

Về bảo lãnh vay nước ngoài của Chính phủ cho các dự án, dự kiến rút vốn vay nước ngoài của doanh nghiệp được CPBL khoảng 7.177 tỷ đồng, trả nợ gốc 36.861 tỷ đồng, trả nợ lãi 10.102 tỷ đồng (trả nợ ròng khoảng 29.684 tỷ đồng), vì vậy không sử dụng hạn mức bảo lãnh vay được Chính phủ cho phép.

Đối với bảo lãnh phát hành trái phiếu cho 2 ngân hàng chính sách, dự kiến sẽ bảo lãnh phát hành trong hạn mức được Chính phủ phê duyệt.

Về tình hình nợ công

Căn cứ tình hình thực hiện 9 tháng đầu năm và dự báo những tháng cuối năm, dự kiến đến cuối năm 2020 nợ công khoảng 56,8% GDP, nợ Chính phủ khoảng 50,8% GDP, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu NSNN ước khoảng 24,1%. Trường hợp Quốc hội phê duyệt tăng bội chi NSNN năm 2020, các chỉ tiêu về nợ so với GDP sẽ cao hơn mức nêu trên nhưng về cơ bản dự kiến vẫn duy trì trong các ngưỡng an toàn được Quốc hội cho phép.