Mục tiêu của đợt khảo sát nhằm đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch huy động, sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ cho các chương trình, dự án thuộc phạm vi quản lý của Bộ Y tế trong giai đoạn 2016-2020; đánh giá kết quả, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm đồng thời tìm hiểu nhu cầu đầu tư công, trong đó có việc sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài, của Bộ Y tế trong giai đoạn 2021-2025.

Đoàn khảo sát liên ngành do ông Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ & Tài chính đối ngoại, Bộ Tài chính dẫn đầu. Ngoài ra thành phần đoàn khảo sát còn có đại diện từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đại diện từ Vụ Đầu tư và các cán bộ chuyên quản từ Cục Quản lý nợ & Tài chính đối ngoại, Bộ Tài chính.

Từ phía Bộ Y tế, chủ trì cuộc họp là ông Lê Thành Công, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, ngoài ra còn có đại diện từ Vụ Bảo hiểm y tế và Ban Quản lý dự án ODA của Bộ Y tế.

Tại buổi làm việc, đại diện Bộ Y tế cho biết, trong giai đoạn 2016-2020, Bộ Y tế đã quản lý 17 chương trình, dự án vốn vay ODA thuộc kế hoạch đầu tư công với tổng vốn kế hoạch năm là 22.460 tỷ đồng, trong đó vốn XDCB là 13.978 tỷ triệu đồng và vốn HCSN là 8.432 tỷ đồng.

Đối với các dự án không thuộc kế hoạch đầu tư công: trong giai đoạn 2016-2020, Bộ Y tế quản lý 7 chương trình, dự án vốn vay HCSN với tổng số vốn được giao là 4.590 tỷ đồng, đã giải ngân 3.631 tỷ đồng (tương đương 79% kế hoạch). Bộ Y tế quản lý 4 chương trình, dự án hỗn hợp, với tổng vốn 7.501 tỷ đồng, trong đó tổng vốn XDCB là 5.641 tỷ đồng, vốn HCSN là 1.859 tỷ triệu đồng. 100% vốn nước ngoài cấp phát từ ngân sách trung ương.

So sánh với giai đoạn 2011-2015, Bộ Y tế quản lý 18 chương trình, dự án vốn vay, với tổng kinh phí của các chương trình, dự án là 9.404 tỷ đồng, trong đó nguồn ODA là 8.937 tỷ đồng (chiếm 95% tổng kinh phí), vốn đối ứng 468 tỷ đồng (chiếm khoảng 5% tổng kinh phí). Nhìn chung, số lượng các dự án ODA có xu hướng giảm dần qua các năm: Mặc dù vậy, tổng vốn ODA cho ngành y tế có xu hướng tăng lên. Cơ cấu vốn thay đổi theo hướng giảm dần nguồn viện trợ không hoàn lại và tăng nguồn vốn vay ODA và các nguồn vay ưu đãi khác.

Đại diện của Bộ Y tế đánh giá tỷ trọng vốn ODA hàng năm trong tổng ngân sách nhà nước cho y tế không lớn nhưng vai trò của ODA nói chung, đặc biệt là ODA của Ngân hàng Thế giới cho ngành y tế trong thời gian qua là rất quan trọng. Các dự án được thiết kế phù hợp với lĩnh vực ưu tiên của ngành, nguồn kinh phí viện trợ ODA được sử dụng đúng mục đích và thực hiện hiệu quả. Các dự án ODA đã đầu tư hỗ trợ khá toàn diện cho y tế các tuyến, tập trung vào y tế cơ sở, bao gồm cả xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, đào tạo cán bộ y tế, xây dựng và triển khai các chính sách đổi mới hệ thống y tế, góp phần tăng cường thực hiện các kỹ thuật cao có chất lượng ở nhiều cơ sở khám chữa bệnh. Các chương trình, dự án ODA tài trợ cho ngành y tế được quản lý tốt, theo đúng quy định của Chính phủ Việt Nam và nhà tài trợ.

Tuy vậy, đại diện Bộ Y tế chia sẻ một số khó khăn, tồn tại trong việc triển khai chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ như sau:

- Công tác điều phối, lựa chọn kỹ lưỡng các dự án bị phụ thuộc vào mục tiêu của nhà tài trợ trong việc đàm phán xây dựng chương trình/dự án cụ thể cho dù có chiến lược và kế hoạch thực hiện rõ ràng.

- Hoạt động điều phối và cam kết trong cộng đồng các nhà tài trợ với các mục tiêu phát triển của ngành cũng chưa được quan tâm đầy đủ.

- Nhóm Đối tác y tế (HPG) được thành lập và hoạt động với vai trò chủ toạ của Bộ Y tế, mới chỉ dừng ở mức trao đổi thông tin hơn là điều phối hoạt động tài trợ, hỗ trợ Bộ Y tế phát huy quyền tự chủ trong xây dựng chiến lược và kế hoạch sử dụng nguồn hỗ trợ nước ngoài.

- Năng lực cán bộ nhiều địa phương tham gia thực hiện dự án còn nhiều yếu kém, đặc biệt những đơn vị lần đầu tiếp nhận dự án.

- Một số Ban quản lý dự án tỉnh còn yếu về năng lực quản lý và thực hiện dự án, thiếu cơ chế động viên khuyến khích cán bộ tham gia giám sát chất lượng và hiệu quả dự án.

- Trong hỗ trợ ngân sách, định mức chi tiêu của Chính phủ sẽ được áp dụng, thường là thấp hơn so với định mức của nhà tài trợ. Việc chuyển đổi ban đầu sẽ ít khuyến khích cán bộ tham gia cũng như khó khăn trong việc tìm kiếm, thuê tuyển những cán bộ có trình độ và kinh nghiệm.

- Gặp khó khăn nhất về định mức chi hiện nay là các dự án ODA vốn vay, định mức chi theo Thông tư 219/2009/TB-BTC của Bộ Tài chính, định mức thấp, không còn phù hợp với thực tế khiến đơn vị khó triển khai thực hiện các hoạt động, ảnh hưởng tới tiến độ giải ngân dự án.

- Mặc dù đã có những hướng dẫn, nhưng công tác đánh giá dự án/chương trình còn nhiều hạn chế, các hoạt động đánh giá chủ yếu ở cấp dự án/chương trình; chưa có tính chủ động, phụ thuộc nhiều vào việc Nhà Tài trợ bố trí dòng kinh phí. Bộ Y tế cũng đã cùng với nhà tài trợ thực hiện một số đánh giá cấp ngành, xây dựng các chỉ số kết quả (báo cáo JAHR). Tuy nhiên hoạt động giám sát chưa mang tính tổng thể nhằm theo dõi việc thực hiện các kế hoạch chiến lược của ngành với sự đóng góp của nguồn viện trợ.

- Đối với công tác theo dõi giám sát, tuy đã thiết lập được một hệ thống báo cáo, được Bộ Kế hoạch và Đầu tư đánh giá là một trong những Bộ đi đầu trong công tác theo dõi nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Trong đó, bộ công cụ theo dõi với nhiều biểu mẫu phức tạp, phần mềm nhập số liệu (biểu mẫu AMT) đôi khi trục trặc cũng là một trong những khó khăn cho công tác lập báo cáo của các dự án ODA.

Về dự kiến 5 năm 2021-2025, Bộ Y tế đã có công văn gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Tài chính về việc lập kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2021-2025, trong đó bao gồm nguồn vốn ngân sách trong nước và nguồn vốn ngân sách nước ngoài (ODA). Bộ Y tế đăng ký 7 dự án sử dụng vốn đầu tư công với tổng kinh phí 12.175 tỷ đồng, trong đó có 4 dự án chuyển tiếp và 3 dự án mới.

Bộ Y tế cũng đề nghị bổ sung thêm 02 dự án trong kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn nước ngoài ngân sách trung ương giai đoạn 2021-2025: Dự án Giáo dục và Đào tạo nhân lực y tế phục vụ cải cách hệ thống y tế - WB; và Dự án Hỗ trợ phát triển hệ thống y tế dự phòng và kiểm soát bệnh tật tại Việt Nam” - KEXIM Hàn Quốc. Ngoài ra, 02 Chương trình/dự án (Chương trình Đầu tư phát triển mạng lưới y tế cơ sở vùng khó khăn, vay vốn ADB và Dự án Đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống cung ứng dịch vụ y tế tuyến cơ sở, vay vốn WB) do Bộ Y tế là cơ quan chủ quản nhưng dự án triển khai tại địa phương, UBND các tỉnh/TP tham gia Dự án sẽ trực tiếp xây dựng và đăng ký kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn nước ngoài giai đoạn 2021-2025 với Bộ KH&ĐT.

Về bài học kinh nghiệm và kiến nghị của Bộ Y tế liên quan đến việc huy động và sử dụng vốn vay nước ngoài trong giai đoạn tới, ông Lê Thành Công chia sẻ:

- Về khung chính sách: Đối với Bộ Y tế, việc xây dựng chiến lược phát triển ngành và kế hoạch 5 năm 2011-2015 cần nêu rõ tổng thể nhu cầu đầu tư cho ngành, nguồn vốn ngân sách nhà nước, nguồn vốn viện trợ hiện có, các nguồn vốn xã hội hóa và mức độ thiếu hụt ngân sách; làm cơ sở để huy động viện trợ và các nguồn vốn bổ sung khác và điều phối hiệu quả các nguồn tài chính cho y tế. Các nhà tài trợ tập trung hỗ trợ dựa vào chiến lược, kế hoạch và các ưu tiên của Y tế Việt Nam.

- Về thủ tục hành chính: tổ chức nghiên cứu các cơ chế và chính sách quản lý nhà nước về ODA, làm rõ các vấn đề mà các đơn vị thực hiện chưa rõ ràng, chưa đồng bộ, xây dựng tài liệu hướng dẫn phù hợp với ngành y tế và theo đúng quy định của Chính phủ, đồng thời tổ chức giới thiệu tài liệu này tới các đơn vị liên quan. Nghiên cứu các bước của quá trình đấu thầu, mua sắm, tuyển chọn tư vấn, rút ngắn thời gian thủ tục hành chính, đẩy nhanh quá trình thực hiện và giải ngân dự án.

- Cải thiện hệ thống thông tin về nguồn vốn vay cho y tế để đảm bảo các thông tin đầy đủ, chính xác, được cập nhật hơn, góp phần vào việc lập kế hoạch y tế ở trung ương và các địa phương. Các chủ dự án, các Ban QLDA bố trí đủ nhân lực và tài chính xây dựng hệ thống theo dõi giám sát và đánh giá. Tổ chức các lớp đào tạo về công tác theo dõi và đánh giá các chương trình dự án ODA, trong đó đặc biệt nâng cao công tác lập báo cáo.

Ngoài ra, ông Lê Thành Công kiến nghị với Bộ Tài chính nghiên cứu sửa đổi định mức chi phù hợp để áp dụng cho các chương trình, dự án; - Có quy định chế tài trong công tác quyết toán và quyết toán dự án hoàn thành, quản lý và sử dụng tài sản tại các Ban QLDA.

Trên cơ sở báo cáo của Bộ Y tế và ý kiến phát biểu của các cán bộ tham dự cuộc họp, các thành viên trong đoàn khảo sát theo thẩm quyền đã trực tiếp giải đáp một số vấn đề khó khăn, vướng mắc, tập trung vào việc đưa các chương trình, dự án vay nước ngoài vào kế hoạch đầu tư công trung hạn; hướng dẫn một số trình tự, thủ tục cụ thể giải ngân nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ để phù hợp với quy định của Việt Nam cũng như yêu cầu của các đối tác phát triển. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ông Hoàng Hải ghi nhận các kiến nghị của thành phố và cho biết Tổ biên tập Đề án sẽ tổng hợp vào báo cáo chung để trình các cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Ngoài ra, các thành viên đoàn khảo sát cũng đưa ra những góp ý, đề xuất cụ thể về mặt phạm vi báo cáo của số liệu cũng như nhận định, đánh giá đặc biệt liên quan đến đề xuất chương trình, dự án sử dụng vốn vay mới của Bộ Y tế trong giai đoạn 2021-2025.

Kết luận buổi làm việc, ông Hoàng Hải đề nghị Bộ Y tế tiếp tục bổ sung, hoàn thiện báo cáo đánh giá tình hình thực hiện huy động, sử dụng vốn vay 05 năm 2016-2020 và đề xuất kế hoạch giai đoạn 2021-2025 trên cơ sở ý kiến nhận xét của các thành viên đoàn khảo sát, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2021-2025, trong đó bao gồm nguồn vốn ngân sách trong nước và nguồn vốn ngân sách nước ngoài (ODA) do Bộ Y tế đề xuất.  

Ông Hoàng Hải cho biết Bộ Tài chính và Tổ biên tập Đề án sẽ tiếp tục thường xuyên phối hợp với Bộ Y tế để rà soát số liệu, đối chiếu thông tin, tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình thực hiện để giúp Bộ Y tế hoàn thiện báo cáo và mẫu biểu cung cấp thông tin để làm cơ sở xây dựng kế hoạch vay, trả nợ công 5 năm 2021-2025 báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét, phê duyệt trong năm 2021./.