Theo quy định của Luật Quản lý nợ công năm 2017, Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp kế hoạch vay, trả nợ 05 năm của chính quyền địa phương, lập kế hoạch vay, trả nợ công 05 năm, báo cáo Chính phủ để trình Quốc hội quyết định. Trên cơ sở đó, trong tháng 5/2020 Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ký Quyết định 726/QĐ-BTC về việc thành lập Ban soạn thảo, Tổ biên tập xây dựng Đề án Kế hoạch vay, trả nợ công 5 năm giai đoạn 2021-2025 (gọi tắt là Đề án) do Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà làm Trưởng ban soạn thảo và Ông Trương Hùng Long làm Tổ trưởng Tổ biên tập.
Để triển khai công tác thu thập thông tin, số liệu xây dựng Đề án, ngày 9/7/2020 Tổ biên tập Đề án đã tiến hành tổ chức đợt khảo sát tại thành phố Hải Phòng để đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch vay, trả nợ giai đoạn 2016-2020; tìm hiểu nhu cầu đầu tư công, trong đó có việc sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài và dự kiến kế hoạch vay, trả nợ của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2021-2025.
Đoàn khảo sát liên ngành do ông Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ & Tài chính đối ngoại, Bộ Tài chính dẫn đầu. Ngoài ra thành phần đoàn khảo sát còn có đại diện từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đại diện từ Vụ Ngân sách Nhà nước, Vụ Đầu tư và các cán bộ chuyên quản từ Cục Quản lý nợ & Tài chính đối ngoại, Bộ Tài chính.
Từ phía thành phố Hải Phòng, tham dự buổi làm việc có ông Cáp Trọng Tuấn, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hải Phòng, chủ trì buổi họp; ngoài ra còn có nhiều đại diện từ Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đại diện từ Ban Quản lý dự án các công trình giao thông, Ban Quản lý dự án phát triển đô thị và đầu tư xây dựng công trình dân dụng.
Tại buổi làm việc, Sở Tài chính Hải Phòng chia sẻ đánh giá về việc thực hiện kế hoạch vay và trả nợ của thành phố Hải Phòng giai đoạn 2016-2020. Trong giai đoạn này, thành phố Hải Phòng áp dụng 03 hình thức vay của chính quyền địa phương bao gồm: phát hành trái phiếu chính quyền địa phương; vay lại từ nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA và vay ngân quỹ nhà nước. Từ năm 2016 đến nay, Hải Phòng đã thực hiện vay 2.724 tỷ đồng, trong đó vay phát hành trái phiếu chính quyền địa phương 1.143 tỷ đồng; tạm ứng ngân quỹ nhà nước 220 tỷ đồng; vay lại vốn vay nước ngoài 1.361 tỷ đồng. Thực hiện trả gốc 1.818 tỷ đồng; trong đó, trả nợ vay phát hành trái phiếu chính quyền địa phương 500 tỷ đồng; trả nợ tạm ứng ngân quỹ nhà nước 720 tỷ đồng, trả nợ vay các tổ chức tài chính, tín dụng 517 tỷ đồng; trả nợ vay lại vốn vay nước ngoài 81 tỷ đồng. Việc trả gốc và lãi được thực hiện đúng hạn.
Số tiền này được sử dụng để đầu tư thực hiện Chương trình kiên cố hóa kênh mương, phát triển đường giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng nuôi trồng thủy sản và cơ sở hạ tầng làng nghề ở nông thôn, mở rộng Khu bay - Cảng hàng không quốc tế Cát Bi, nâng cấp, phát triển giao thông đô thị tại Hải Phòng và các dự án trọng điểm khác của thành phố,... Kết quả cho thấy, nhiều Dự án sử dụng nguồn vốn vay đã phát huy kết quả tốt, sử dụng vốn đúng mục đích, đảm bảo khả năng trả nợ.
Tuy nhiên, đại diện của Sở Tài chính thành phố Hải Phòng chia sẻ còn một số tồn tại trong công tác vay nợ của chính quyền địa phương có thể kế đến bao gồm:
- Đối với nguồn vốn vay lại từ nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA, giai đoạn 2019 trở về trước còn một số khó khăn trong việc tổ chức quản lý của các địa phương; chưa có quy định về đầu mối chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý, trong khi đó, việc huy động vốn có nhiều cơ quan tham gia như: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính và các Ban Quản lý dự án.
- Tỷ lệ giải ngân ở một số Dự án còn thấp so với kế hoạch giao. Một số dự án đã ký kết xong nhưng chưa được đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và giải ngân cam kết với nhà tài trợ; quá trình thực hiện dự án chậm tiến độ làm tăng tổng mức đầu tư và chi phí.
- Đối với hạn mức vay hàng năm: thành phố Hải Phòng được áp dụng cơ chế đặc thù quy định tại Nghị định 89/2017/NĐ-CP ngày 29/7/2017 của Chính phủ, theo đó, mức dư nợ vay của ngân sách thành phố được quy định không vượt quá 40% số thu ngân sách được hưởng theo phân cấp. Tuy nhiên, trong các năm 2018, 2019 và năm 2020, mức dư nợ vay của thành phố Hải Phòng được thông qua rất thấp do hạn mức vay của địa phương phụ thuộc vào mức bội chi của Quốc Hội quy định cho từng địa phương (năm 2018 thành phố được vay 5,2% số thu ngân sách được hưởng theo phân cấp; năm 2019 bằng 4,9%; năm 2020 chỉ bằng 2,4% số thu ngân sách được hưởng theo phân cấp).
- Về việc huy động vốn vay thông qua hình thức phát hành trái phiếu: đối với các địa phương mà trái phiếu chưa nằm trong danh mục giấy tờ có giá được sử dụng cho giao dịch của Ngân hàng Nhà nước như Hải Phòng, khi thực hiện phát hành trái phiếu sẽ gặp nhiều khó khăn, không hấp dẫn các nhà đầu tư (các nhà đầu tư thường yêu cầu mức giá gần tương đương với lãi suất cho vay của các Ngân hàng thương mại tại cùng thời điểm).
Đối với giai đoạn 2021-2025, với nhu cầu đầu tư rất lớn để đảm bảo việc kết nối đồng bộ và phát huy hiệu quả, tạo bước đột phá trong phát triển, hướng tới hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hải Phòng, một trong những yêu cầu đặt ra là cần thiết phải đẩy nhanh tiến độ của một số dự án giao thông quan trọng, chiến lược của thành phố.
Tuy nhiên, nguồn ngân sách thành phố dành cho đầu tư phát triển hàng năm chưa đáp ứng được yêu cầu, ông Cáp Trọng Tuấn nhận định việc sử dụng các nguồn vốn vay trong hạn mức và theo quy định là giải pháp cần thiết và hiệu quả để huy động nguồn lực, đáp ứng nhu cầu chi đầu tư phát triển ngày càng cao của thành phố.
Do đó, giai đoạn 2021 - 2025, Hải Phòng đang tiếp tục xây dựng, đề xuất một số chỉ tiêu tài khóa và kế hoạch vay, trả nợ 5 năm, bao gồm: Tổng thu NSNN trên địa bàn: 776 nghìn tỷ đồng; tổng chi NSĐP khoảng 204 nghìn tỷ đồng, trong đó chi trả nợ lãi các khoản do chính quyền địa phương vay là 750 tỷ đồng; nghĩa vụ trả nợ gốc khoảng 5 nghìn tỷ đồng; dự kiến tổng mức vay 5 năm khoảng 10 nghìn tỷ đồng từ các nguồn trong và ngoài nước.
Để nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý nợ chính quyền địa phương tại thành phố Hải Phòng trong thời gian tới, ông Cáp Trọng Tuấn đề xuất một số giải pháp và kiến nghị cụ thể sau:
- Để tăng tính hấp dẫn và tăng tính thanh khoản của trái phiếu chính quyền địa phương thành phố Hải Phòng trong giai đoạn tới, Sở Tài chính Hải Phòng đề nghị Bộ Tài chính có ý kiến với Ngân hàng Nhà nước cho phép đưa trái phiếu chính quyền địa phương thành phố Hải Phòng vào danh mục giấy tờ có giá được sử dụng cho giao dịch của Ngân hàng Nhà nước (nghiệp vụ thị trường mở, cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá, chiết khấu, tái chiết khấu giấy tờ có giá, thấu chi và cho vay qua đêm áp dụng trong thanh toán điện tử liên ngân hàng). Việc này đảm bảo khả năng phát hành thành công trái phiếu chính quyền địa phương với mức lãi suất thấp hơn, kỳ hạn trái phiếu dài hơn, giảm áp lực trả nợ gốc và lãi của địa phương.
- Đối với các địa phương được giao chỉ tiêu vay nợ trong năm nhưng không có nhu cầu vay, đề nghị Bộ Tài chính xem xét, báo cáo Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chuyển số giao dự toán vay cho các địa phương có nhu cầu, còn hạn mức và có khả năng trả nợ cũng như đảm bảo an toàn nợ của chính quyền địa phương.
- Đề nghị Bộ Tài chính xem xét, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội tiếp tục giữ ổn định tỷ lệ điều tiết cho ngân sách thành phố Hải Phòng giai đoạn 2021 - 2025 là 78% để thành phố đảm bảo cân đối ngân sách địa phương, tiếp tục thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, đồng thời, từng bước thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ đã đề ra tại Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Trên cơ sở báo cáo của Sở Tài chính thành phố Hải Phòng và ý kiến phát biểu của đại diện các Sở và Ban Quản lý dự án tham dự cuộc họp, các thành viên trong đoàn khảo sát theo thẩm quyền đã trực tiếp giải đáp một số vấn đề khó khăn, vướng mắc, tập trung vào việc đưa các chương trình, dự án vay nước ngoài vào kế hoạch đầu tư công trung hạn; hướng dẫn một số trình tự, thủ tục cụ thể giải ngân nguồn vốn vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ để phù hợp với quy định của Việt Nam cũng như yêu cầu của các đối tác phát triển. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ông Hoàng Hải ghi nhận các kiến nghị của thành phố và cho biết Tổ biên tập Đề án sẽ tổng hợp vào báo cáo chung để trình các cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Ngoài ra, các thành viên đoàn khảo sát cũng đưa ra những góp ý, đề xuất cụ thể về mặt phạm vi báo cáo của số liệu cũng như nhận định, đánh giá đặc biệt liên quan đến định hướng vay, trả nợ trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2021-2025.
Kết luận buổi làm việc, ông Hoàng Hải đề nghị Sở Tài chính thành phố Hải Phòng chủ trì, phối hợp với Sở Kế hoạch & Đầu tư và các cơ quan, ban quản lý dự án liên quan tiếp tục bổ sung, hoàn thiện báo cáo đánh giá tình hình thực hiện vay, trả nợ chính quyền địa phương 05 năm 2016 - 2020 đề xuất kế hoạch giai đoạn 2021 – 2025 trên cơ sở ý kiến nhận xét của các thành viên đoàn khảo sát, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với các kế hoạch tài chính ngân sách 05 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn trên địa bàn thành phố trong giai đoạn tới.
Ông Hoàng Hải cho biết Bộ Tài chính và Tổ biên tập Đề án sẽ tiếp tục thường xuyên phối hợp với địa phương để đối chiếu thông tin, tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình thực hiện để giúp Sở Tài chính tham mưu UBND thành phố Hải Phòng hoàn thiện báo cáo về kế hoạch vay, trả nợ 5 năm giai đoạn 2021-2025 của địa phương trình HĐND xem xét, phê duyệt trước khi gửi Bộ Tài chính tổng hợp chung./.