Đầu tháng 6/2021, Bộ Tài chính đã tổ chức Hội nghị về giải ngân vốn đầu tư công nguồn vay nước ngoài của Chính phủ 5 tháng đầu năm 2021 trực tiếp với các Bộ ngành vào ngày 11/6/2021 và trực tuyến với các địa phương vào ngày 14/6/2021 và đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kết quả của hai Hội nghị giải ngân nói trên.

Ngày 16 tháng 6 năm 2021, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì Hội nghị trực tuyến với các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải ngân đầu tư công và xuất khẩu bền vững, trong đó giải ngân vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi cho đầu tư công là một nội dung đáng chú ý tại Hội nghị.

 Trên cơ sở Hội nghị trực tuyến toàn quốc với các Bộ, ngành địa phương nói trên, Chính phủ đã có Nghị quyết số 63/NQ-CP ngày 29/6/2021 về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải ngân vốn đầu tư công và xuất khẩu bền vững trong những tháng cuối năm 2021 và đầu năm 2022. Đối với đầu tư công, Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu tỷ lệ giải ngân đạt 95%-100% kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao đầu năm; trong đó đến hết quý III năm 2021 giải ngân đạt tối thiểu 60% kế hoạch.

Tuy nhiên, 6 tháng đầu năm 2021, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công là 133.890,16 tỷ đồng, đạt 26,23% kế hoạch (510.378,3 tỷ đồng) và đạt 29,02% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (461.300 tỷ đồng, không bao gồm số địa phương phân bổ tăng). Trong đó, vốn trong nước là 130.093,42 tỷ đồng (đạt 28,35% kế hoạch), vốn nước ngoài là 3.796,74 tỷ đồng (đạt 7,37% kế hoạch). Tỷ lệ giải ngân 6 tháng đầu năm 2021 (29,02% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao) là thấp hơn so với cùng kỳ năm 2020 (33,04%). Trong đó vốn trong nước đạt 31,75% (cùng kỳ năm 2020 là 36,33%), vốn nước ngoài đạt 7,37% (cùng kỳ năm 2020 đạt 10,48%).

 Có 09 Bộ và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên 30% kế hoạch, trong đó, một số Bộ, địa phương có tỷ lệ giải ngân cao như: Hưng Yên (54%), Kiểm toán Nhà nước (51,72%), Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (47,03%), Nam Định (53,75%), Thanh Hóa (57,92%). Hầu hết các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt thấp, 37/50 Bộ, ngành, cơ quan trung ương và 16/63 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới 20%, trong đó có 9 Bộ, ngành chưa giải ngân kế hoạch vốn.

Đại diện các Bộ, ngành phát biểu tại Hội nghị trực tuyến với các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải ngân vốn đâu tư công và xuất khẩu bền vững những tháng cuối năm 2021 và đầu năm 2022 ngày 16/6/2021. Nguồn: chinhphu.vn

Qua tổng hợp báo cáo của các Bộ, ngành, địa phương 6 tháng đầu năm 2021, tiến độ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2021 đến nay còn chậm, ngoài nguyên nhân do các tháng đầu tư các Bộ, ngành, địa phương đang tập trung vào giải ngân theo kế hoạch vốn 2020 được phép kéo dài, chuyển nguồn thì còn do một số nguyên nhân chính như sau:

Chậm triển khai giải phóng mặt bằng, tái định cư:

- Có sự chênh lệch lớn giữa giá đất Nhà nước thu hồi với giá đền bù của nhà đầu tư theo cơ chế thỏa thuận, dẫn đến nhiều trường hợp có đất thuộc diện được Nhà nước thu hồi yêu cầu bồi thường với giá cao hơn quy định và yêu cầu thỏa thuận;

- Vướng mắc về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đặc biệt là đất lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng, rừng tự nhiên; việc đo đạc, kiểm đếm và áp dụng mức đền bù;

-  Công tác quản lý đất đai còn lỏng lẻo, đất công bị người dân lấn chiếm, không thể xác định nguồn gốc đất đai của các thửa đất bị thu hồi;

- Quy trình thủ tục pháp lý của công tác thu hồi đất một số nơi chưa chặt chẽ, công khai minh bạch, dẫn đến khiếu nại, khiếu kiện;

- Chính quyền cấp cơ sở ngại va chạm với người dân do không nắm vững các quy định của pháp luật về công tác thu hồi đất;

- Vướng mắc về thủ tục khi bàn giao đất quốc phòng cho các địa phương để thực hiện các dự án đầu tư, đặc biệt là các sân bay.

Khó khăn trong công tác đấu thầu:

- Tồn tại hiện nay trong công tác đấu thầu chủ yếu do các cơ quan thực thi, một số nơi còn chưa minh bạch trong tổ chức đấu thầu, còn trường hợp lựa chọn nhà thầu không đủ năng lực, ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

- Một số dự án vốn nước ngoài chậm tiến hành đấu thầu vì chuyên gia tư vấn quốc tế hỗ trợ xây dựng hồ sơ thầu và đánh giá thầu không sang được hoặc sang chậm, nhà tài trợ chậm xem xét và cho ý kiến về hồ sơ mời thầu và kết quả đấu thầu, chậm chưa phê duyệt được hợp đồng; vướng mắc với nhà tài trợ về phạm vi các gói thầu nên chưa thể triển khai.

 Vướng mắc trong công tác thi công: 

- Quá trình thực hiện dự án gặp khó khăn do giá vật liệu tăng cao (giá cát, sỏi tăng do yếu tố chủ quan dìm giá, thao túng giá; giá sắt, thép tăng cao do yếu tố khách quan thị trường thế giới tăng, đồng thời có nguyên nhân là do thuế chống bán phá giá) đã làm ảnh hưởng đến công tác thẩm định giá vật tư, thiết bị, việc huy động nguồn lực và tiến độ thi công của nhà thầu (ii) Thời gian cấp mỏ vật liệu phục vụ thực hiện dự án kéo dài hơn 18 tháng; (iii) Có trường hợp nhà thầu không đủ năng lực thi công theo yêu cầu.

- Dịch covid 19 bùng phát trở lại ở nhiều địa phương khiến tiến độ thi công và giải ngân kế hoạch vốn bị ảnh hưởng;

Đối với các dự án sử dụng vốn nước ngoài:

Ngoài các nguyên nhân chung nêu trên, việc chậm giải ngân các dự án sử dụng vốn nước ngoài còn do các nguyên nhân sau:

- Vướng mắc trong khâu giao kế hoạch và phân bổ chi tiết:

Một số dự án chưa hoàn thành thủ tục đầu tư, chưa hoàn thành thủ tục đàm phán hoặc chưa ký hiệp định vay nhưng đã được bố trí vốn; có địa phương được giao vượt rất lớn so với nhu cầu sử dụng đã đăng ký khiến tỷ lệ giải ngân đạt rất thấp so với số kế hoạch giao (Hà Nội).

Một số địa phương chậm phân bổ chi tiết kế hoạch vốn, chậm giao kế hoạch vốn vay lại làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân chung của cả dự án.

- Vướng mắc về thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, hiệp định vay:

Nhiều dự án thực hiện điều chỉnh chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, điều chỉnh hiệp định vay với các nội dung như gia hạn thời gian thực hiện, thời gian giải ngân, sử dụng vốn dư, điều chỉnh chủ đầu tư, điều chỉnh tỷ lệ thanh toán ngoại tệ/ nội tệ, điều chỉnh kinh phí giữa các hạng mục đã được quy định tại hiệp định vay... Trong khi hiện nay quy trình điều chỉnh chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, hiệp định vay đối với các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài thường phức tạp và kéo dài dẫn đến việc một số dự án đã được bố trí vốn nhưng không thể rút vốn do chưa hoàn thành thủ tục điều chỉnh.

- Sự chậm trễ trong việc triển khai thực hiện dự án:

Công tác đấu thầu, ký hợp đồng, giải quyết tranh chấp giữa chủ đầu tư và nhà thầu do khác biệt giữa hợp đồng FIDIC (mẫu Hợp đồng do Hiệp hội Quốc tế các kỹ sư tư vấn phát hành) và quy định trong nước được thực hiện chậm tiếp tục là vấn đề nổi cộm của nhiều dự án sử dụng vốn vay ODA và vay ưu đãi. Nguyên nhân này thuộc trách nhiệm của chủ dự án và ban quản lý dự án. 

- Sự chậm chễ trong xác nhận khối lượng hoàn thành, hoàn thiện thủ tục thanh toán:

Một số dự án đã có khối lượng hoàn thành nhưng do khó khăn về xác nhận khối lượng hoàn thành với nhà thầu và tư vấn, hồ sơ nghiệm thu khối lượng còn chưa thống nhất, phải rà soát nên chưa thể hoàn thành được các chứng từ để thực hiện các thủ tục kiểm soát chi, rút vốn. Một số dự án chậm tổng hợp hồ sơ đề nghị rút vốn, chậm hoàn chứng từ; hồ sơ rút vốn không đủ điều kiện giải ngân phải trả lại.

- Vướng mắc trong triển khai các quy định mới liên quan tới quy trình quản lý định mức đầu tư, sử dụng vốn dư và cơ chế tài chính của các dự án sử dụng vốn nước ngoài, cơ chế thế chấp tài sản đối với khoản vay lại của các đơn vị sự nghiệp công lập theo Nghị định số 97/2018/NĐ-CP ngày 30/6/2018 của Chính phủ về cho vay lại vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ;  vướng mắc trong việc phải chuyển nguồn để thanh toán các khoản thuế từ nguồn vốn vay nước ngoài sang vốn đối ứng.

- Do tác động của đại dịch Covid-19 và lý do khách quan khác. Các dự án sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài chịu tác động nặng nề của đại dịch Covid-19 do hầu hết các hoạt động đều gắn với yếu tố nước ngoài từ khâu nhập máy móc, thiết bị cho đến huy động chuyên gia, nhân công, nhà thầu nước ngoài, tư vấn giám sát, tư vấn xây dựng thiết kế kỹ thuật, thống nhất với nhà tài trợ đối với từng hoạt động và kế hoạch của dự án, giá cả một số hàng hóa, nguyên nhiên vật liệu trên thị trường thế giới biến động mạnh,... nên đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ thực hiện của phần lớn các dự án ODA.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu kết luận Hội nghị trực tuyến với các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải ngân vốn đâu tư công và xuất khẩu bền vững những tháng cuối năm 2021 và đầu năm 2022 ngày 16/6/2021. Nguồn: chinhphu.vn

Với khoảng 6 tháng nữa là kết thúc năm 2021, trong khi số vốn đầu tư công nói chung và số vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài chưa được giải ngân còn lại tương đối lớn, để phấn đấu giải ngân 95%-100% vốn đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao năm 2021, Chính phủ yêu cầu các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương tập trung thực hiện quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu sau đây:

1. Bộ Kế hoạch và Đầu tư:

- Tổ chức kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về đầu tư công, trong đó tập trung các dự án lớn, các dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài; báo cáo Thủ tướng Chính phủ  kết quả thực hiện trước ngày 15 tháng 8 năm 2021.

- Tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, để trình cấp có thẩm quyền quyết định việc cắt giảm kế hoạch đầu tư vốn ngân sách trung ương năm 2021 của các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương đến ngày 30 tháng 9 năm 2021 có tỷ lệ giải ngân dưới 60% kế hoạch vốn ngân sách trung ương đã được giao từ đầu năm 2021 để điều chuyển cho các Bộ, cơ quan, địa phương khác thực hiện các dự án quan trọng, cấp bách cần đẩy nhanh tiến độ, có khả năng giải ngân nhanh vốn đầu tư nguồn ngân sách trung ương năm 2021.

- Trình Chính phủ Nghị định thay thế Nghị định số 56/2020/NĐ-CP ngày 25/5/2020 về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài trong tháng 7 năm 2021.

2. Bộ Tài chính:

- Tiếp tục đơn giản hóa quy trình kiểm soát chi và hồ sơ yêu cầu rút vốn; tăng cường công tác hậu kiểm trong giải ngân vốn đầu tư công. Triển khai đơn rút vốn của các nhà tài trợ bằng chứng từ điện tử, chữ ký số.

- Chủ trì phối hợp với các Bộ, cơ quan liên quan khẩn trương hướng dẫn các cơ quan chủ quản, chủ đầu tư giải quyết các vướng mắc về thuế, thủ tục thanh toán, rút vốn… đối với các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài; có cơ chế tạo thuận lợi cho việc nhập khẩu vật tư, trang thiết bị của các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài.

3. Các Bộ: Xây dựng, Công Thương, Tài nguyên và Môi trường, Tài chính và các địa phương theo chức năng nhiệm vụ được phân công:

- Tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền sửa đổi quy định pháp luật, cơ chế, chính sách, thủ tục hành chính về xây dựng, tài nguyên, đất đai, quản lý, cấp phép khai thác đối với nguyên vật liệu đầu vào phục vụ cho các dự án đầu tư công, đảm bảo công khai, minh bạch, kịp thời.

- Thực hiện các biện pháp kiểm soát giá và chất lượng nguyên, vật liệu xây dựng phục vụ cho các dự án đầu tư công; tăng cường kiểm tra, thanh tra, xử lý nghiêm các vi phạm. Kịp thời cập nhật, điều chỉnh công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng, làm cơ sở điều chỉnh gói thầu, tổng mức đầu tư dự án theo quy định.

4. Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính đề xuất hình thức khen thưởng, kỷ luật phù hợp đối với người đứng đầu đơn vị trong việc thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao về giải ngân kế hoạch đầu tư công năm 2021 (đạt 60% kế hoạch được giao đến ngày 30 tháng 9 năm 2021 và đạt 95%-100% kế hoạch được giao đến ngày 31 tháng 01 năm 2022).

5. Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương:

- Giao kế hoạch đầu tư công năm 2021 chi tiết cho các dự án khởi công mới đủ điều kiện ngay sau khi được Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch đầu tư công trung hạn;

- Tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong giải ngân vốn đầu tư công, đề cao vai trò, trách nhiệm người đứng đầu; rà soát việc phân bổ kế hoạch vốn cho các dự án phù hợp với tiến độ thực hiện, bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, manh mún, kéo dài.

- Tập trung: (i) Đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc liên quan đến đất đai, tài nguyên; (ii) Đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ thi công; thực hiện nghiệm thu, lập hồ sơ thanh toán ngay khi có khối lượng; (iii) Rà soát, điều chuyển kế hoạch vốn giữa các dự án chậm giải ngân sang các dự án có tiến độ giải ngân tốt, còn thiếu vốn; (iv) Thành lập Tổ công tác thúc đẩy giải ngân vốn trong từng bộ, cơ quan, địa phương để đôn đốc, kiểm tra, giám sát, xử lý các điểm nghẽn trong giải ngân vốn đầu tư công; (v) Kiểm điểm trách nhiệm của tập thể, người đứng đầu, cá nhân có liên quan trong trường hợp không hoàn thành kế hoạch giải ngân theo tiến độ đề ra; (vi) Kiên quyết chống trì trệ, xử lý nghiêm các trường hợp tiêu cực trong đầu tư công; (vii) Thực hiện đấu thầu qua mạng theo quy định, bảo đảm công khai, minh bạch, lựa chọn nhà thầu đủ năng lực; (viii) Xử lý nghiêm các trường hợp nhà thầu vi phạm tiến độ hợp đồng.

- Thủ trưởng các bộ, cơ quan trung ương, địa phương: (i) Chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về kết quả giải ngân vốn đầu tư công của bộ, cơ quan, địa phương mình; (ii) Phân công cụ thể lãnh đạo cơ quan, đơn vị trực tiếp phụ trách, chỉ đạo việc giải ngân, thường xuyên kiểm tra tiến độ tại thực địa, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với từng dự án; (iii) Tổ chức giao ban định kỳ hằng tuần với các cơ quan chủ quản, chủ đầu tư về tình hình thực hiện các dự án, giải ngân kế hoạch đầu tư công.

- Chủ động đề xuất cấp có thẩm quyền quyết định điều chỉnh kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương năm 2020 kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2021 của dự án chậm tiến độ sang các dự án có tiến độ giải ngân tốt và có nhu cầu bổ sung vốn.